Sở ABF phỏng vấn Đoàn Việt Trung (VOICE) về thuyền nhân
Đoàn Việt Trung
🔹 CulturalPulse
Hôm 14/1 cô Emily thuộc tổ chức CulturalPulse phỏng vấn tôi, do sở Australian Border Force (ABF) ký hợp đồng yêu cầu CulturalPulse làm một cuộc thăm dò quan điểm trong xã hội về đề tài mà họ gọi là “irregular arrivals”, tức là thuyền nhân, và những ai đến Úc rồi ở quá hạn. Vì trọng tâm của cuộc thăm dò là thuyền nhân, nên ở đây tôi sẽ dùng cụm từ thuyền nhân cho ngắn gọn.
CulturalPulse cho tôi hay trong thư mời là họ phỏng vấn một số cộng đồng sắc tộc – không tiết lộ là các cộng đồng nào – và trong cộng đồng Việt thì họ phỏng vấn 2 người – họ không tiết lộtên, chỉ nói rằng người Việt kia là một “community leader” ở tiểu bang khác.
🔹 VOICE
Họ cũng nói ABF đưa CulturalPulse tên của 2 người mà ABF muốn CulturalPulse phỏng vấn, tên của tôi thì với vai trò trước đây là chủ tịch HĐQT của VOICE.
VOICE, trong suốt nhiều năm, tranh đấu và giúp đỡ nhiều người tỵ nạn ở Phi Luật Tân, Thái Lan, và các nơi khác, còn VOICE Australia thì cũng giúp nhiều người Việt sau khi họ đến Úc tầm trú.
🔹 ABF nhờ CulturalPulse phỏng vấn các cộng đồng, để làm gì?
Dựa trên các câu hỏi của họ thì tôi hiểu rằng họ có 2 mục đích. Mục đích 1 là ABF muốn thăm dò dân tình – có lẽ ở giai đoạn 1 này thì phỏng vấn vài người để biết sâu, và ở giai đoạn 2 sắp tới thì sẽ thăm dò nhiều trăm người để biết rộng..
.. Mục đích 2 là họ đang xem xét một số phương pháp nào đó để giảm bớt số người đi thuyền đến Úc hoặc ở lại Úc. Cuộc thăm dò dân tình này sẽ là 1 phần trong cuộc sửa soạn của họ, để lựa chọn 1 phương pháp, cũng như để tiên liệu các phản ứng của dân chúng.
🔹 ABF hỏi gì, và tôi nói gì?
Dưới đây là một số trao đổi mà tôi nhớ rõ từ cuộc phỏng vấn. Từ các câu trả lời thì chúng ta sẽ thấy rõ câu hỏi, vậy để ngắn bớt thì tôi sẽ chỉ kể lại các câu trả lời.
🔹 Góc nhìn của cộng đồng tôi về thuyền nhân
. Một cộng đồng thì có đủ mọi góc nhìn khác nhau. Thành phần đông nhất là những người trước đây tầm trú, và người nhà của họ. Những người này nhìn thuyền nhân bây giờ thì thấy bóng dáng của chính mình trước đây. Họ sẽ hoặc là đứng thiên về thuyền nhân hoặc nếu chính phủ Úc quá khắt khe thì họ sẽ bất bình. Những người trẻ Úc gốc Việt thì có lẽ họ cũng tương tự như hàng triệu người trẻ Úc cùng lứa tuổi. Những người từ VN và đang tạm trú ở Úc để đi học đi làm hay du lịch, nếu họ biết đến thuyền nhân nào được ở lại thì nhiều người sẽ vui cho người đó, bởi chính họ cũng vui nếu được thường trú ở Úc.
🔹 So sánh Úc với các nước khác
. Úc khắt khe hơn hay nhân đạo hơn? Tùy theo nhìn khía cạnh nào. Nếu hỏi nước nào nhận nhiều người thuộc diện tỵ nạn hoặc diện nhân đạo, thì Úc là một trong những nước tốt nhất, không khác mấy nếu so với Canada. Nếu nhìn cách đối xử với những người đi thuyền đến Úc thì Úc rất tệ, vì những nước láng giềng như Thái Lan, Mã Lai, .. không cho tàu Hải quân ra chặn trên biển rồi dẫn độ về VN.
🔹 Facebook, Zalo
. Nói về các phương tiện truyền thông, thì Facebook có rất nhiều người Việt ở VN và ở Úc dùng. Zalo cũng nhiều nhưng ít hơn, và đang bị cả triệu người nghi ngại.
🔹 Chiến dịch truyền thông
. Giả sử Úc mở chiến dịch trên Fb nói “Nếu bạn đi thuyền đến Úc, bạn sẽ không được ở lại Úc”, thì sao? Thì trong dân số 100 triệu người ở VN, tỷ lệ nghe được thông điệp này sẽ ít, trừ khi Úc chịu tốn rất nhiều tiền để thông điệp của mình đến mắt của hàng chục triệu người
. Nếu Úc muốn biết ai có thể giúp đem thông điệp đó đến đông người ở VN hơn, thì tôi nghĩ ngay ra 2 lọai nhóm người. Lọai nhóm thứ nhất là những dịch vụ di trú thường xuyên lên Fb hoặc YouTube đề thông tin về chính sách di trú của Úc. Những ai dự định đi thuyền, có lẽ không coi các đài đó.
. Lọai nhóm thứ nhì là những YouTuber và Facebooker nói về đủ mọi đề tài thời sự. Khán giả của họ rất đa dạng và đông, ở Úc và ở VN. Bình thường thì họ không nói về chính sách của Úc. Nếu khi có tin tức nổi bật, thí dụ ai đó bị Úc đưa về VN rồi bị bỏ tù hoặc đàn áp, thì họ mới nói về đề tài thời sự đó.
. Những người thuyền nhân mà tôi quen biết, không ai hỏi ý người quen ở Úc trước khi quyết định ra đi. Họ biết rõ rằng đây là chuyến đi sống chết, và họ phải tuyệt đối bí mật vì nếu lộ thì bị bỏ tù. Họ chỉ âm thầm cùng nhau góp tiền mua thuyền để đi chứ không tiết lộ hoặc hội ý với ai.
🔹 Cụm từ “di dân bất hợp pháp”
. Danh từ “irregular” hiện nay, tốt hơn nhiều nếu so với chữ “illegal” trước đây. Chữ “bất hợp pháp” đó không đúng, bởi vì luật di trú của Úc không cấm đến Úc xin tỵ nạn, do Úc có ký kết Công Ước LHQ về tầm trú. Và chữ “bất hợp pháp” đó trước đây đã đi cùng với thái độ khắt khe thiếu tình người, vừa trừng phạt vừa đánh người này một cách nặng nề, dùng họ để răn đe người khác.
🔹 Các dịch vụ di trú ở VN và ở Úc
. Phần lớn những ai muốn đến Úc hoặc bảo lãnh từ VN qua Úc thì đều dùng các dịch vụ chứ không tự làm đơn. Phần lớn họ đều khen hoặc không chê, chỉ một số ít thì chê dịch vụ là vô trách nhiệm. Và tôi quen biết nhiều người làm dịch vụ di trú, tôi cũng thấy phần lớn họ là người có trách nhiệm.
. Tuy nhiên, thiểu số vô trách nhiệm lại tạo ra tiếng xấu cho cộng đồng tôi và tạo ra hậu quả không tốt cho mọi người vô can. Chẳng hạn, một ít dịch vụ cứ hễ có thân chủ cần ở Úc lâu hơn thì nộp đơn xin tỵ nạn, bất kể có thật sự cần tầm trú hay không. Thiểu số đó, là con sâu làm rầu nồi canh của cộng đồng tôi.
🔹 “Con sâu làm rầu nồi canh”
. Chính phủ Úc rất nên có biện pháp để đối phó với họ, nhưng không ảnh hưởng đến người vô tội. Chẳng hạn, bộ sở nào có thẩm quyền rút giấy phép thì viết thư đến các con sâu này, nói là “Bạn đã nộp X đơn tỵ nạn trong Y năm, và tất cả đều đã bị bác. Bạn hãy biết là chúng tôi sẽ quan tâm đặc biệt đến công ty của bạn”. Nếu viết như vậy là hợp pháp thì nồi canh của cộng đồng tôi sẽ bớt các con sâu.
. Tôi xin nhấn mạnh 1 điều rất quan trọng: Làm gì thì làm, hãy chỉ làm lên các con sâu đó, xin đừng giận cá chém thớt cả cộng đồng Úc gốc Việt của tôi.
Đoàn Việt Trung
14.01.2026
