Điểm sách “Thuyền Nhân Việt Nam Thời Nay” bởi Shira Sebban
Đoàn Việt Trung
Cuốn sách Thuyền Nhân Việt Nam Thời Nay, tức là bản tiếng Việt của cuốn Vietnam’s Modern Day Boat People của Shira Sebban, là câu chuyện mang đậm dấu ấn cá nhân về những người Việt Nam đi tìm tự do trong thời đại ngày nay, cùng mạng lưới những người đã không quản ngại giúp họ đến nơi bình yên.
Cuốn sách mở đầu bằng một bài báo về Trần Thị Thanh Loan — người mẹ đứng trước nguy cơ bị bắt giam sau khi Úc cưỡng bách đưa cả gia đình bà về lại Việt Nam.
Từ đó, bà Shira Sebban dấn thân vào một hành trình bắt đầu từ một mối quan tâm nhỏ, rồi lớn dần thành nhiều năm hỗ trợ: gây quỹ, lo liệu pháp lý, phiên dịch, và gắn bó như người thân. Đây là cuốn sách về người tị nạn, nhưng cũng là cuốn sách về điều xảy ra khi những người dân bình thường nhận ra rằng thương cảm suông thì chưa đủ.
Cốt lõi của câu chuyện là những số phận người thật việc thật. Bà Shira dẫn người đọc đến gặp gỡ những gia đình bị cướp đất, kỳ thị tôn giáo, hiểm nguy bủa vây trên biển, cảnh tù đày, và nỗi lo thắt lòng về nguy cơ bị ly tán.
Bà cột chặt câu chuyện vào những cái tên, khuôn mặt, tin nhắn, bữa cơm, đồ dùng học tập, và những cuộc gọi điện – chính những chi tiết đời thường ấy khiến các vấn đề chính trị vĩ mô trở nên gần gũi và thấm thía.
Khi các gia đình nói với giá rằng cuộc hành trình của họ là “Hành Trình Tìm Tự Do,” cụm từ ấy không còn chỉ là một chủ đề văn chương nữa, nó trở thành sợi chỉ đỏ xuyên suốt cả cuốn sách.
Ngòi bút của Sebban sắc bén nhất khi bà phơi bày bộ máy rắc rối bao quanh con đường xin tị nạn. Chính sách kiểm soát biên giới của Úc, những hình phạt mà nhà cầm quyền VN dành cho người bị cưỡng bức hồi hương, hệ thống giam giữ của Indonesia, thủ tục được Cao Ủy Tỵ Nạn UNHCR công nhận, và chương trình bảo lãnh tư nhân của Canada — tất cả đều được phơi bày rõ ràng.
Cuốn sách không thiếu ngày tháng, hồ sơ giấy tờ, tình tiết pháp lý, và các bước vận động, nhưng chưa một lúc nào tác giả để người đọc quên đi những gia đình đang mòn mỏi chờ đợi bên trong các guồng máy ấy.
Nhất là những chương về cảnh giam giữ đã đặc biệt khắc sâu vào lòng người, khi họa lên hình ảnh cha mẹ và con cái cố gắng dựng lên một cuộc sống trong những tháng ngày bị treo lơ lửng, với hy vọng chỉ rớt nhỏ giọt từng chút một.
Điều làm cho cuốn sách ấm áp hơn bao giờ hết chính là cách bà Shira ghi lại sức mạnh của lòng người khi hợp lực. Bà Grace Bui, Ngọc Nhi Nguyễn, Luật sư Võ An Đôn, tổ chức VOICE Canada, bà Sunshine Biskaps, các nhà báo, luật sư, nhà thờ, người quyên góp, và những người từng là thuyền nhân.. tất cả đều có mặt trong câu chuyện này. Cuốn sách không phải là thiên anh hùng ca của một người hùng đơn độc ra tay cứu vớt. Nó giống một trang sử ghi lại bao nhiêu người đang ra sức đẩy từ mọi phía, cho đến khi những cánh cửa cuối cùng cũng bật mở.
Chính vì vậy, những cảnh đoàn tụ sau này trên đất Canada mới thực sự chạm đến trái tim. Câu nói mộc mạc của bà Lụa – “Nhờ mọi người ra tay giúp đỡ, hôm nay tôi mới có được cuộc sống đàng hoàng” – dồn chứa trong đó cả một trời cảm xúc của ngày đặt chân đến bến bờ tự do.
Thuyền Nhân Việt Nam Thời Nay là cuốn sách vừa gần gũi thân tình, vừa được ghi chép nghiêm túc, vừa lay động lòng người — viết về cảnh tha hương, về hành trình vận động không mệt mỏi, và về công sức dài lâu để đưa người tỵ nạn đến bến bờ.
Bà Shira đã khéo léo đan xen hồi ký, phóng sự nhân quyền, và lịch sử cộng đồng một cách vừa chắc chắn vừa gần gũi. Ưu điểm lớn nhất của cuốn sách nằm ở sự gắn bó máu thịt với những gia đình ở trung tâm câu chuyện. Nó giúp người đọc hiểu rằng tị nạn không phải là một cuộc tranh luận chính sách xa vời, mà là chuỗi lựa chọn từng ngày của những con người chỉ mong con cái họ được sống tự do và được ngẩng cao đầu. (DVT)
NGUỒN: Literary Titan
