Cảng Darwin đã ra khỏi tay Trung Quốc và về tay Úc chưa?
Đoàn Việt Trung
Câu trả lời tóm tắt là: “Chưa”.
Cách đây 1 năm, trong cuộc tranh cử liên bang đầu tháng 4/2025, Thủ tướng Anthony Albanese nói rằng cảng này nên được đưa “trở lại vào tay người Úc”, trước hết qua thương lượng thương mại với người mua phù hợp, và nếu cần thì liên bang Úc có thể can thiệp trực tiếp. Đến hôm nay, các cuộc thương lượng vẫn đang tiếp diễn.
Sau đây là một số sự kiện và thời điểm then chốt liên quan đến Cảng Darwin:
1. Tại sao nên chú ý đến Cảng Darwin?
Vì cảng này có ý nghĩa chiến lược và quân sự đặc biệt.
Nếu và khi Trung Quốc đánh Đài Loan thì, dù Úc có tham chiến hay không, cảng này vẫn có thể được dùng làm nơi để máy móc của TQ quan sát hoạt động của Hải quân Úc trên biển và hoạt động của không quân Úc trong bầu trời chung quanh về phía bắc của lục địa Úc. Ngoài ra, qua các xe chở hàng ra vô thì TQ có thể quan sát đường bộ đến nhiều nơi trên lục địa Úc.
Trong thời bình, thì Cảng Darwin vẫn hữu ích cho TQ – Úc là lục địa, do đó phần lớn hàng hoá ra vào lục địa là qua các cảng chứ không phải qua các phi trường – nhất là những khi Trung Quốc muốn đặt áp lực lên Úc.
Trung Quốc đã từng đặt áp lực lên Úc, như vào năm 2020 khi chính phủ Úc kêu gọi có một cuộc điều tra quốc tế về nguồn gốc và sự lây lan của Covid-19, từ Wuhan. Coi GHI CHÚ [1]
2. Chính phủ nào cho TQ mướn Cảng Darwin, năm nào, tại sao? Và tại sao không ai cản?
Cảng Darwin được Chính phủ Lãnh thổ Bắc Úc do Country Liberal Party (CLP) lãnh đạo cho công ty Trung Quốc Landbridge thuê vào năm 2015. Quyết định được công bố ngày 13/10/2015, hợp đồng có hiệu lực từ 16/11/2015. Đây là hợp đồng thuê 99 năm, với tổng giá trị khoảng 506 triệu AUD. Coi GHI CHÚ [2].
Lý do chính thức mà chính phủ NT đưa ra là thiếu vốn công để phát triển và nâng cấp Cảng Darwin. Họ nói họ đã nhiều lần xin thêm vốn đầu tư công qua Infrastructure Australia nhưng được khuyên rằng Cảng Darwin “better suited to privatisation” hơn là chính quyền tiếp tục vận hành. Sau đó, NT bắt đầu thăm dò thị trường từ đầu năm 2015, có 33 nhà đầu tư đăng ký, rồi họ chọn Landbridge sau một cuộc đấu thầu cạnh tranh.
Về mặt chính trị, ông Albanese sau này còn nhắc, và trách, rằng chính phủ liên bang thời đó đã tạo động lực tài chính cho NT bán hoặc cho thuê tài sản thông qua chương trình “asset recycling”, tức không những không phản đối mà còn thưởng tài chính cho việc cho mướn các tài sản công [3].
3. Chính sách của các chính phủ và các đảng lớn
Ngày 20/10/2023, Department of the Prime Minister and Cabinet (PM&C) công bố kết luận rằng: Hệ thống pháp lý hiện nay có đủ mạnh để quản lý rủi ro đối với hạ tầng trọng yếu; các cơ chế giám sát hiện hữu là đủ; vì vậy không cần làm gì về Cảng Darwin cả: “not necessary to vary or cancel the lease”. Chính phủ liên bang khi đó chấp nhận lời khuyên này của PM&C [4].
Nhưng 1 năm rưỡi sau, đến chiến dịch bầu cử liên bang năm 2025, lập trường chính trị của Canberra đổi hẳn. Đảng ALP đang cầm quyền đưa ra chủ trương, rồi đảng đối lập LNP cũng đồng ý, rằng cần phải đưa Cảng Darwin về lại quyền kiểm soát của Úc. Ngày 4/4/2025, Thủ tướng Albanese nói công khai rằng chính phủ đã làm việc “for some time” (“lâu nay”) để đưa cảng “back into Australian hands”. Ông nói giải pháp mà ông muốn có nhất thì là một giải pháp thương mại, qua đó các nhà đầu tư Úc, thí dụ như các quỹ hưu bổng, thương lượng với Landbridge để lấy lại, nhưng ông nói nếu cần thì chính phủ liên bang sẽ can thiệp trực tiếp [5].
Vậy, khoảng ngày này năm trước, đầu tháng 4/2025, đã có một thay đổi quan trọng về tư thế: thái độ của các đảng lớn, và thái độ của chính phủ, là muốn Cảng Darwin trở về sở hữu của Úc.
4. Sau 1 năm, công việc lấy lại Cảng Darwin tới đâu rổi?
Tình hình thực tế là: Landbridge vẫn đang giữ hợp đồng thuê 99 năm và vẫn vận hành Cảng Darwin; chưa có thông báo công khai nào cho thấy đã hoàn tất việc bán lại, hủy hợp đồng, hay bị Commonwealth cưỡng chế thu hồi.
Đài ABC đưa tin cuối tháng 1/2026 rằng dù hai đảng lớn đều đã hứa trong bầu cử 2025, “eight months later, no deal or timeline has been finalised”. Đến tháng 3/2026, ABC vẫn tường thuật rằng chính phủ liên bang đang tiếp tục thương lượng để đưa cảng “under Australian control” [6].
Về phía chính phủ Úc, nguồn chính thức hiện nay nói rất rõ rằng mục tiêu chưa thay đổi. Trong buổi họp báo tại Darwin ngày 27/1/2026, Thủ tướng Albanese nói: “commercial negotiations are continuing. We will ensure it comes back into Australian hands.” Câu nói này quan trọng ở chỗ nó cho thấy Canberra vẫn đang theo đuổi đàm phán thương mại, chưa công bố bước cưỡng chế cuối cùng, nhưng cam kết chính trị thì vẫn còn nguyên [7]
Tại một cơ sở phân tích chiến lược có uy tín, ASPI (Australian Strategic Policy Institute), ngày 05/2/2026, hai tác giả Coyne và Bassi viết rằng trước đây Úc đã né tránh quyết định chiến lược, bây giờ gần đến lúc khủng hoảng, vậy thì phải xử lý gấp.
Tổ chức Lowy cũng tương tự: Úc ngày càng khó tách riêng kinh tế khỏi an ninh chiến lược trong những vụ như Darwin Port. Một bài trên The Interpreter ngày 2/7/2025 xem Cảng Darwin là thí dụ tiêu biểu của một lựa chọn khó, nơi chính phủ phải đối diện trực diện với đánh đổi giữa lợi ích thương mại ngắn hạn và an ninh quốc gia dài hạn [8].
Nói cách khác, giới phân tích dòng chính ở Canberra không còn xem đây là một vụ mua bán mướn hạ tầng thuần túy nữa.
Về phía Bắc Kinh, phản ứng cũng đã được nói công khai và khá thẳng. Tháng 1/2026, Reuters và ABC đưa tin rằng Đại sứ Xiao Qian cảnh báo việc buộc Landbridge phải nhường cảng có thể gây hệ lụy cho thương mại và đầu tư giữa hai nước [9].
TÓM LẠI THÌ TÌNH HÌNH LÀ
Là ý chí chính trị của Úc là đưa cảng về lại tay Úc; nhưng về mặt pháp lý và thương mại, quá trình đó vẫn chưa hoàn tất, và Bắc Kinh thì công khai phản đối.
Một năm rồi mà vẫn chưa có kết quả, điều đó không phải là chuyện lạ. Tuy nhiên, người dân chúng ta cần phải quan tâm để dù cho đảng nào cầm quyền cũng sẽ phải giữ lời hứa, phải vượt qua các khó khăn, để đem Cảng Darwin trở về tay của người Úc chúng ta.
CÁC GHI CHÚ
[1] Về việc Úc kêu gọi điều tra nguồn gốc COVID-19 và phản ứng của Trung Quốc
[2] Hợp đồng cho Landbridge thuê 99 năm, trị giá 506 triệu AUD
[3] Chính sách “Asset recycling” (lấy lợi nhuận và giảm chi phí về các tài sản công)
https://anthonyalbanese.com.au/media-centre/radio-interview-abc-darwin
[4] PM&C review 20/10/2023: không cần hủy hợp đồng 99 năm (“not necessary to vary or cancel the lease”)
https://www.pmc.gov.au/news/review-port-darwin-lease
[5] Tuyên bố 4/4/2025: đưa cảng “back into Australian hands”
[6] ABC: đến đầu 2026 vẫn chưa có kết quả hoặc biết khi nào mới có kết quả
[7] PM Albanese 27/1/2026: commercial negotiations are continuing
https://www.pm.gov.au/media/press-conference-darwin-1
[8] Lowy Institute: Darwin Port là bài toán an ninh kinh tế
[9] Beijing / Đại sứ Xiao Qian phản ứng công khai
Nguồn trực tiếp từ sứ quán TQ: https://au.china-embassy.gov.cn/eng/dshd/202505/t20250525_11632718.htm )
