Tin Mới Cập Nhật:

Thế hệ trẻ cần chuẩn bị gì cho chuyển đổi chính trị ở Việt Nam

December 5, 2025December 5, 2025

Chiến lược xã hội và chính trị

Thế hệ Gen Z cần xây dựng nhận thức và kiến thức chính trị vững chắc, đồng thời rèn luyện các kỹ năng xã hội – lãnh đạo – tổ chức. Các khóa huấn luyện thanh niên thường đặt mục tiêu “mở rộng kiến thức và trách nhiệm công dân” cho người tham gia, trang bị cho họ những khung khái niệm và thực hành cụ thể để trở thành “nhân tố thay đổi” trong xã hội. Chương trình đào tạo cũng giúp thanh niên tích lũy kỹ năng tham gia hành động công dân hằng ngày, tạo nền tảng cho các phong trào xã hội trong tương lai. Như giáo trình của tổ chức IDEA nhấn mạnh, cần “cung cấp kiến thức và kỹ năng cần thiết để thanh niên tham gia hiệu quả vào quá trình dân chủ”.

Kiến thức cần có: Hiểu biết về thể chế chính trị (hiến pháp, bầu cử, đảng phái, cơ chế kiểm soát quyền lực), pháp luật liên quan đến quyền công dân, và bối cảnh chính trị – kinh tế xã hội trong nước. Gen Z cũng cần tìm hiểu thế giới quan dân chủ, các nguyên tắc minh bạch, chống tham nhũng, bình đẳng xã hội… để định hướng hành động. Ví dụ, các tổ chức tập huấn thường khơi gợi “quan điểm mới” và tư duy công dân tích cực cho thanh niên.
Kỹ năng cần rèn: Kỹ năng mềm (giao tiếp, làm việc nhóm, giải quyết vấn đề) và kỹ năng lãnh đạo cộng đồng. Nhiều chuyên gia lưu ý Gen Z Việt Nam đang thiếu hụt các kỹ năng trên – do đó cần chú trọng khắc phục thông qua các hoạt động tình nguyện, dự án cộng đồng. Ngoài ra, kỹ năng vận động chính sách, đàm phán, gây quỹ và vận hành tổ chức là cần thiết để từ phong trào đường phố chuyển thành lực lượng chính trị có ảnh hưởng lâu dài. Tóm lại, Gen Z cần đồng thời tự học suốt đời, tìm kiếm sự đa chiều trong thông tin và kết nối nhiều kênh tri thức để nâng cao nhận thức và bản lĩnh chính trị của mình.

Bài học từ phong trào thanh niên toàn cầu

Các phong trào thanh niên trên thế giới cho thấy: tập hợp rộng khắp và tổ chức bền vững là yếu tố then chốt. Ví dụ, Mùa Xuân Ả Rập 2011 (Tunisia, Ai Cập…) gợi mở cách dùng mạng xã hội để kích hoạt biểu tình đông đảo, nhưng “cuộc cách mạng không có lãnh đạo thực sự, nên không thể tổ chức thành lực lượng chính trị hữu hiệu”. Hậu quả là sau thời gian sơ khởi thành công, các phong trào này nhanh chóng suy yếu về lâu dài. Bài học: cần xây dựng cơ cấu lãnh đạo và chiến lược lâu dài thay vì chỉ dựa vào bùng nổ mạng xã hội ngắn hạn.

Bảng dưới đây so sánh một số phong trào thanh niên tiêu biểu và bài học rút ra:

Phong trào	Chiến thuật & Kết quả	Bài học chính
Mùa Xuân Ả Rập 2011 (Tunisia, Egypt)	Cuộc biểu tình lan rộng qua mạng xã hội; lật đổ một số lãnh đạo nhưng thiếu tổ chức lãnh đạo lâu dài.	Phong trào thiếu cơ chế lãnh đạo và chiến lược lâu dài, dẫn đến thất bại về lâu dài.
Hong Kong 2019-20 (Phong trào Dân chủ)	Biểu tình phi tập trung, sử dụng công nghệ (mã hóa liên lạc Telegram, bản đồ di chuyển HKmap, “tuyên bố biến nước”…). Rút dự luật dẫn độ nhưng sau đó bị đàn áp mạnh.	Cần đa dạng chiến thuật (kết hợp ôn hòa và kiên quyết), sử dụng công nghệ để bảo mật thông tin và linh hoạt thao tác.
Liên minh rộng (Thái Lan 2020, Sri Lanka 2022)	Thanh niên lãnh đạo, kết nối với các đảng phái và tổ chức xã hội dân sự; hình thành đảng mới (Thái Lan) hoặc lật đổ gia đình trị qua bầu cử (Sri Lanka).	Xây dựng liên minh đa dạng giữa công dân – đảng phái – tổ chức, và chuyển động từ đường phố vào chính trường (thành lập đảng, sửa đổi hiến pháp).

Ngoài ra, các mạng lưới thanh niên dân chủ quốc tế (ví dụ Liên minh Thanh niên Dân chủ châu Âu EDYN) cho thấy tầm quan trọng của đào tạo liên tục và kết nối xuyên biên giới. Chương trình của EDYN nhấn mạnh nhiệm vụ “trang bị công cụ, mạng lưới, cơ hội” để thế hệ trẻ đóng góp vào chính trị địa phương và quốc gia.

Công nghệ và kỹ năng số

Giới trẻ cần thành thạo công cụ kỹ thuật số và kỹ năng truyền thông mạng để lan tỏa thông điệp và tổ chức cộng đồng. Các kỹ năng trọng yếu bao gồm:

Truyền thông số: Sử dụng thành thạo mạng xã hội (Facebook, YouTube, TikTok, Instagram), blog và diễn đàn để truyền thông, thu hút công chúng. Thống kê chỉ ra hơn 50% Gen Z tiếp cận tin tức qua mạng xã hội; ở Việt Nam, Gen Z là “công dân kỹ thuật số” coi mobile là thiết bị duy nhất để cập nhật thông tin. Kỹ năng thiết kế đồ họa, làm video, livestream sẽ giúp nội dung có sức lan tỏa mạnh mẽ.
Bảo mật mạng: Hiểu biết về mã hóa và bảo mật là sống còn. Giới trẻ nên sử dụng các ứng dụng mã hóa đầu cuối (như Signal, Telegram) và VPN để tránh giám sát. Ví dụ, người biểu tình Hong Kong sử dụng Telegram và bản đồ di động (HKmap) để cập nhật vị trí cảnh sát theo thời gian thực và tự bảo vệ. Kỹ năng ẩn danh (dùng nickname, thiết bị burner, ẩn phần cứng, che dấu khuôn mặt) cũng rất quan trọng.
Săn sóc nguồn tin số: Gen Z cần rèn luyện tư duy phản biện và kỹ năng kiểm chứng thông tin. Mạng xã hội có nhiều tin giả/chính sách tuyên truyền, nên thanh niên phải học cách kiểm chứng (fact-checking) qua nhiều nguồn khác nhau. Các tổ chức an ninh số khuyến khích thanh niên Việt Nam tránh tin xấu độc, phát hiện nhanh các thủ đoạn tuyên truyền tinh vi.
Kỹ năng tổ chức cộng đồng: Sử dụng công cụ quản lý nhóm (Telegram, Slack, Discord) và nền tảng tổ chức sự kiện trực tuyến (Zoom, Google Meet, Eventbrite) để kết nối thành viên, phân công nhiệm vụ và lên kế hoạch tập trung. Ngoài ra, kỹ năng gây quỹ (cả trực tuyến lẫn hiện trường), kỹ năng chăm sóc sức khỏe tinh thần cộng đồng, và kiến thức pháp luật cơ bản (tranh luận, thỏa thuận đình công…) cũng là tài sản quý.

Các chuyên gia Việt Nam cũng lưu ý rằng kỹ năng số hóa toàn diện hiện đã thành tiêu chí đánh giá năng lực công dân: kỹ năng số, truyền thông số và an ninh số được xếp vào các năng lực cốt lõi. Gen Z Việt Nam cần chủ động tích lũy các kỹ năng này để thích ứng và dẫn dắt xã hội số.

Kết nối Gen Z trong nước và hải ngoại

Để xây dựng phong trào xuyên biên giới, cần mở rộng mạng lưới và kênh giao tiếp giữa Gen Z ở trong nước và cộng đồng người Việt khắp thế giới. Một số gợi ý:

Mạng xã hội đa ngôn ngữ: Thành lập các nhóm/diễn đàn song ngữ (tiếng Việt và ngôn ngữ địa phương) trên Facebook, Telegram, Discord… để chia sẻ tin tức, bình luận chính trị và phối hợp hoạt động. Ví dụ, các blog và mạng xã hội đã giúp “mở rộng một diễn đàn công cộng ảo” kết nối người Việt trong và ngoài nước. Nội dung có thể dịch qua công cụ trực tuyến (Google Translate) hoặc do tình nguyện viên biên tập, để không có rào cản ngôn ngữ.
Sự kiện hội nghị chung: Tập hợp thanh niên trong và ngoài nước, tạo cơ hội trao đổi về các vấn đề xã hội và mở rộng mạng lưới xã hội toàn cầu. Các tổ chức phi chính phủ Việt Nam có thể phối hợp cùng cộng đồng người Việt ở nước ngoài tổ chức hội thảo, tập huấn trực tuyến (webinar) hoặc gặp mặt hằng năm.
Nền tảng truyền thông chung: Đa dạng hóa phương tiện kết nối như kênh YouTube, podcast, bản tin điện tử dành riêng cho giới trẻ Việt; qua đó người hải ngoại có thể tiếp lửa và lan truyền các thông điệp đấu tranh. Các phong trào trước đây được lan tỏa rộng nhờ sự ủng hộ của các nhóm người Việt tại Mỹ, Châu Âu, Úc. Việc phối hợp với đài Phát thanh/Tivi nước ngoài (VOA, RFA tiếng Việt) cũng giúp thông tin ở trong nước được thấu đến cộng đồng khắp nơi.
Mô hình tổ chức phi tập trung (hệ sinh thái mở): Thay vì cơ cấu quá cứng nhắc, có thể áp dụng mạng lưới lỏng (loose network) cho phép mọi cá nhân đóng góp từ nhiều địa điểm. Mô hình của EDYN hay Youth Democracy Academy khuyến khích thanh niên hợp tác chéo tổ chức và quốc gia, chia sẻ kinh nghiệm và tài nguyên. Ví dụ, EDYN hỗ trợ hơn 800 thành viên ở 23 quốc gia giao lưu, xây dựng quan hệ với các tổ chức địa phương. Gen Z Việt trong và ngoài nước có thể thành lập các nhóm chuyên đề (môi trường, lao động, nữ quyền…) kết nối qua Internet, vừa tham gia phong trào ở trong nước vừa học hỏi kinh nghiệm quốc tế.

Tóm lại, việc kết nối trong nước – hải ngoại đòi hỏi tận dụng tối đa mạng Internet và mạng lưới sẵn có. Trong kỷ nguyên kỹ thuật số, khoảng cách địa lý không còn là rào cản: “Blogs và mạng xã hội đã tạo ra một không gian công cộng mở rộng vượt ra ngoài biên giới, bao gồm cả cộng đồng người Việt hải ngoại”. Gen Z Việt Nam cần xây dựng các kênh liên lạc này, tạo thành một phong trào thanh niên liên quốc gia với tiếng nói chung và mục tiêu chung về dân chủ – nhân quyền.

Alliance for Vietnam’s Democracy

(tài liệu cho cuộc hội thảo 7/11/2025)

Nguồn: