Thanh trừng Trương Hựu Hiệp làm lộ rõ các hoạt động mờ ám của ĐCSTQ, các chuyên gia phương Tây bàn luận sôi nổi
Tác giả Lý Bình đăng ngày 08/02/2026 trên Apollo News
Ngày 24/1, Bộ Quốc phòng ĐCSTQ tuyên bố Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương Trương Hựu Hiệp và Tham mưu trưởng Bộ Tham mưu Liên hợp Lưu Chấn Lập bị nghi ngờ vi phạm kỷ luật và pháp luật nghiêm trọng, hiện đang bị điều tra, thu hút sự quan tâm lớn của cộng đồng quốc tế. Do việc thăng trầm nhân sự của ĐCSTQ luôn là hoạt động “hộp đen”, nên đến nay các chuyên gia về Trung Quốc ở phương Tây vẫn đang theo dõi, phân tích và bàn luận sôi nổi về trận “động đất” này trong quân đội ĐCSTQ.
Sau khi lên nắm quyền vào năm 2012, lãnh đạo ĐCSTQ Tập Cận Bình trước tiên thanh trừng nội bộ cấp cao, “đả hổ diệt ruồi”, sau đó bắt đầu chấn chỉnh quân đội. Những năm gần đây, quân đội ĐCSTQ đã trải qua hàng loạt biến động nhân sự bất ngờ. Đến nay, trong số sáu ủy viên Quân ủy Trung ương được ông Tập bổ nhiệm năm 2022, giờ chỉ còn lại một người.
ĐCSTQ liên tiếp thanh trừng giới lãnh đạo quân đội cao cấp
Trong đợt thanh trừng nội bộ quân đội đầu tiên năm 2023, ĐCSTQ đã thanh trừng ban lãnh đạo Lực lượng Tên lửa (lực lượng trang bị tên lửa hạt nhân của ĐCSTQ), Bộ trưởng Quốc phòng khi đó là Lý Thượng Phúc bất ngờ bị cách chức. Sau đó, nhiều quan chức quân đội cấp cao lần lượt “ngã ngựa” vì nghi ngờ tham nhũng. Trong đợt thanh trừng thứ hai vào năm ngoái, nhân vật số hai trong quân đội ĐCSTQ – Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương Hà Vệ Đông đã bị cách chức.
Cuộc thanh trừng quân đội lần này của lãnh đạo ĐCSTQ khác với cuộc chấn chỉnh quân đội giai đoạn đầu 2013-2015. Cuộc thanh trừng năm đó là mượn danh nghĩa chống tham nhũng trong quân đội để loại bỏ các tướng lĩnh trung thành với đối thủ chính trị, tăng cường kiểm soát quân đội. Mặc dù đa số quan chức cấp cao quân đội bị nghi ngờ tham nhũng nghiêm trọng, nhưng nền tảng chưa bị lung lay; dù ông Tập có quyền quyết định cuối cùng trong các quyết sách quân sự trọng đại, nhưng các công việc thường nhật trong nội bộ quân đội vẫn giữ được quyền tự chủ đáng kể.
Trong quá trình này, với tư cách là người bạn nối khố quen biết từ nhỏ, Trương Hựu Hiệp luôn là đồng minh quan trọng nhất của ông Tập trong quân đội, được ông Tập giao phó trọng trách, phụ trách cải cách hiện đại hóa quân đội và chống tham nhũng trong quân đội, đóng vai trò then chốt trên con đường củng cố quyền lực của ông Tập. Năm 2017, ông Tập đề bạt Trương Hựu Hiệp làm Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương; năm 2022, dù Trương Hựu Hiệp đã đến tuổi nghỉ hưu, ông Tập vẫn bổ nhiệm để ông ta tiếp tục tại nhiệm.
Trương Hựu Hiệp đã ngoài 70 tuổi, từng có tin đồn rằng giữa ông ta và ông Tập tồn tại bất đồng về một số vấn đề cụ thể.
Trương Hựu Hiệp ngã ngựa, chống tham nhũng của ĐCSTQ không có “vùng an toàn”
ĐCSTQ luôn hoạt động theo kiểu “hộp đen”, ngoại trừ vòng tròn cốt lõi, không ai biết nguyên nhân và động cơ thực sự đằng sau đợt thanh trừng này. Jon Czin, chuyên gia chính sách đối ngoại của Viện Brookings (BIW) tại Washington, cho rằng việc Trương bị điều tra truyền đi một thông điệp rõ ràng, đó là trong chiến dịch chống tham nhũng của ông Tập không có “vùng an toàn”.
Một số nhà quan sát vấn đề Trung Quốc nghi ngờ rằng, động cơ thực sự của việc thanh trừng Trương Hựu Hiệp lần này không phải là chống tham nhũng, mà là ông Tập đang cố gắng củng cố quyền lực hơn nữa. Trợ lý giáo sư khoa học chính trị Trang Gia Dĩnh (Ja Ian Chong) thuộc Đại học Quốc gia Singapore (NUS) cho rằng, động thái này đã củng cố địa vị của ông Tập, từ nay về sau mọi việc sẽ tùy thuộc vào ý thích của ông ta.
Phillip C. Saunders, viết trên “The Interpreter” – nền tảng bình luận và phân tích các vấn đề quốc tế của Viện Lowy (Lowy Institute), một tổ chức tư vấn của Úc, đã chỉ ra trong bài bình luận mới nhất rằng, có người suy đoán hai ông Trương và Tập có thể tồn tại bất đồng về các ưu tiên, hoặc quyền lực của ông Trương quá lớn tạo thành mối đe dọa cho ông Tập. Còn có một cách giải thích khác là việc chống tham nhũng trong quân đội của ông Trương không hiệu quả, không xây dựng được một lực lượng quân đội có khả năng đánh thắng trận (bao gồm cả việc tấn công Đài Loan), khiến ông Tập bất mãn.
Cựu chuyên gia về vấn đề Trung Quốc của Lầu Năm Góc, Drew Thompson, người từng tháp tùng Trương Hựu Hiệp thăm Mỹ trong một tuần, gần đây đã đăng bài chỉ ra rằng, ông Trương từng đề xuất phải thận trọng trong vấn đề tấn công Đài Loan. Trong quân đội ĐCSTQ, ông Trương là tướng lĩnh duy nhất có thể đưa ra những lời khuyên khách quan nhất cho ông Tập về thực lực và khiếm khuyết của ĐCSTQ, cũng như cái giá phải trả về thương vong trong các cuộc xung đột quân sự lớn; loại bỏ ông Trương chính là loại bỏ nỗi lo ngại này.
“Giải phóng quân báo” đăng bài xã luận nói rằng, thành công của cuộc đấu tranh chống tham nhũng có vai trò quan trọng đối với việc thực hiện mục tiêu hiện đại hóa quân đội ĐCSTQ, kêu gọi “tư tưởng, chính trị và hành động” đều phải phục tùng Trung ương.
Mặc dù ĐCSTQ đầu tư nguồn vốn khổng lồ cho hiện đại hóa quân đội, nhưng nạn tham nhũng trong quân đội lại tràn lan. Vụ bê bối mua sắm của Lực lượng Tên lửa đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến hiệu năng của các hệ thống vũ khí tiên tiến bao gồm cả vũ khí hạt nhân; các vụ bê bối sĩ quan cao cấp của ĐCSTQ bỏ tiền mua quan bán chức xảy ra thường xuyên.
Ông Saunders nói trong bài viết rằng, các vụ bê bối quân đội liên tục bị phanh phui khiến ĐCSTQ ngày càng nghi ngờ vấn đề tham nhũng trong nội bộ quân đội, mất niềm tin vào Trương Hựu Hiệp và các lãnh đạo quân đội khác, cuối cùng quyết định thanh trừng.
Tiêu điểm vấn đề Đài Loan
Các chuyên gia nhất trí rằng, bất kể động cơ là gì, đợt thanh trừng này sẽ dẫn đến việc cơ cấu chỉ huy của quân đội ĐCSTQ bị đảo lộn, tạo ra phản ứng dây chuyền trong quân đội, làm giảm sĩ khí, và vô số điều không chắc chắn có thể sẽ ngăn cản dã tâm tấn công Đài Loan của ông Tập.
Giám đốc Viện Trung Quốc thuộc Trường Nghiên cứu Phương Đông và Châu Phi (SOAS), Đại học London, Tăng Nhuệ Sinh (Steve Tsang) cho rằng, việc ông Trương ngã ngựa sẽ làm gia tăng rủi ro tính toán sai lầm của ĐCSTQ trong vấn đề Đài Loan; từ nay về sau trong nội bộ quân đội ĐCSTQ e rằng không còn ai dám can ngăn Tập Cận Bình đừng mạo muội phát động hành động quân sự.
Bài viết của ông Saunders chỉ ra rằng, việc Tập Cận Bình tiến hành thanh trừng toàn diện giới lãnh đạo quân đội tuy thể hiện thủ đoạn chính trị của ông ta, nhưng cũng sẽ mang lại hậu quả nghiêm trọng về chính trị và tác chiến. Các tướng lĩnh thâm niên cao cấp liên tục bị rớt đài, các chiến khu và quân chủng liên tục bị điều tra, quân đội sẽ rất khó tập trung sức lực để tiến hành huấn luyện tác chiến.
Bài viết chỉ ra, thực hiện kế hoạch tác chiến đối với Đài Loan cần sự hợp tác chặt chẽ giữa Chiến khu Đông bộ (chủ yếu phụ trách hành động xâm lược) và Bộ Tham mưu Liên hợp (phụ trách kiểm soát các tài nguyên cấp quốc gia then chốt và điều phối hành động chi viện của các chiến khu khác). Các tướng lĩnh thâm niên hiện tại bị thanh trừng, người kế nhiệm thiếu kinh nghiệm, việc tìm hiểu chức trách và liên hệ với các nhân sự đối tác đều cần thời gian, trong ngắn hạn sẽ xuất hiện biến động, bất lợi cho việc chuẩn bị trạng thái sẵn sàng chiến đấu của quân đội.
Bài viết cuối cùng chỉ ra rằng, hoạt động thanh trừng còn làm trầm trọng thêm tình hình căng thẳng vốn đã tồn tại trong quan hệ giữa Đảng và quân đội. Các lãnh đạo quân đội mới có kinh nghiệm hạn chế, Tập Cận Bình chắc chắn cũng không đủ tin tưởng, và cũng sẽ ý thức được rằng họ có thể không muốn đưa ra đánh giá trung thực về trạng thái sẵn sàng chiến đấu đối với Đài Loan; trong vấn đề tác chiến đối với Đài Loan, ông Tập có thể sẽ không mạo hiểm.
Tờ “Wall Street Journal” chỉ ra, sau khi loại bỏ Trương Hựu Hiệp, ông Tập hiện là tiếng nói duy nhất quyết định hướng đi trong chính sách đối với Đài Loan của ĐCSTQ, chỉ là xét theo tình thế hiện tại, khả năng ĐCSTQ xâm lược Đài Loan là khá nhỏ. Lãnh đạo quân đội ĐCSTQ có thể xuất hiện biến động, nhưng Tập Cận Bình sẽ không từ bỏ ý định thống nhất Đài Loan bằng vũ lực.
Tờ “The Economist” chỉ ra, đợt thanh trừng này của Tập Cận Bình nên khiến thế giới lo ngại. Hiện nay quân đội hai nước Mỹ – Trung đều có hoạt động tại eo biển Đài Loan, một khi xảy ra sự cố ngoài ý muốn dẫn đến xung đột giữa hai bên, thì cần giới lãnh đạo phải kiềm chế và bình tĩnh. Nhưng khi hai ông Trương, Lưu bị bắt, tầng lớp lãnh đạo của quân đội cộng sản xuất hiện tình trạng “rỗng ruột”, một số kẻ thay thế Trương Hựu Hiệp e rằng đều là những kẻ vâng dạ, e rằng không ai dám can gián Tập Cận Bình về rủi ro to lớn khi tấn công Đài Loan?
Hãng tin Bloomberg cho rằng, việc Trương Hựu Hiệp ngã ngựa làm gia tăng sự hồi hộp trước cuộc cải tổ lãnh đạo ĐCSTQ năm 2027, khi đó ông Tập chắc chắn muốn tìm kiếm nhiệm kỳ thứ tư. Ông Trương là người có khả năng huy động các lực lượng đối lập trong quân đội, và thao tác “hộp đen” quen thuộc của ĐCSTQ khiến người ngoài rất khó biết chính xác liệu quyền lực của ông Tập có đang phải đối mặt với thách thức nghiêm trọng hay không.
Các nhà quan sát Trung Quốc phổ biến cho rằng, ĐCSTQ có khả năng tấn công Đài Loan vào năm 2027, nhưng quân đội ĐCSTQ thiếu kinh nghiệm thực chiến trong vài chục năm gần đây, ngay cả bản thân ĐCSTQ cũng không nắm chắc năng lực thực chiến của quân đội cộng sản rốt cuộc như thế nào. Việc quân đội Nga có kinh nghiệm tác chiến phong phú hơn nhưng lại thể hiện kém cỏi trong cuộc chiến Nga – Ukraine càng làm gia tăng nỗi lo âu này của ĐCSTQ. ĐCSTQ tấn công Đài Loan là tác chiến đổ bộ, độ khó còn lớn hơn so với cuộc chiến Nga – Ukraine. (T/H, DKN)
