Phòng ngừa rủi ro trong AUKUS: Úc tìm ra một ‘phương án bảo hiểm’
Hiệp định an ninh 3 bên giữa Mỹ-Úc-Anh (AUKUS) vẫn được xem là trụ cột chiến lược bảo đảm năng lực răn đe của Úc tại Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, song những bất định trong chương trình tàu ngầm hạt nhân đang buộc Canberra phải tính tới các ‘phương án dự phòng’.
Một báo cáo mới của Viện Chính sách Chiến lược Úc (ASPI) cho rằng, hợp tác với Nhật Bản, thông qua thuê hoặc mua nhanh tàu ngầm thông thường hiện đại, có thể trở thành giải pháp “phòng ngừa rủi ro” nhằm tránh khoảng trống năng lực quốc phòng trong thập kỷ tới.
AUKUS và những “điểm nghẽn” ngày càng rõ rệt
Theo bài viết đăng trên trang tin The Strategist ngày 4/5 của hai chuyên gia thuộc ASPI là Richard Gray và Mike Hughes, Úc đang đứng trước nguy cơ đối mặt với một khoảng trống năng lực tàu ngầm kéo dài từ đầu những năm 2030 tới tận thập niên 2040 nếu “Lộ trình tối ưu AUKUS” không diễn ra đúng kế hoạch.
Về lý thuyết, AUKUS được xây dựng nhằm giúp Úc sở hữu đội tàu ngầm hạt nhân hiện đại, qua đó tăng cường khả năng phòng thủ và hỗ trợ chiến lược răn đe của Mỹ cùng Anh ở khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Tuy nhiên, chính các bên tham gia cũng thừa nhận dự án đang chứa đựng nhiều rủi ro lớn.
Những thách thức chủ yếu xuất phát từ ba cấu phần then chốt: kéo dài tuổi thọ hạm đội tàu ngầm lớp Collins hiện có của Úc; năng lực của Mỹ trong việc bàn giao từ 3-5 tàu ngầm lớp Virginia đúng thời hạn; và khả năng Úc tự đóng tàu ngầm hạt nhân SSN-AUKUS từ sau năm 2040.
Nếu một hoặc nhiều khâu trong chuỗi này bị trì hoãn, Canberra có thể mất hơn một thập kỷ không sở hữu đủ năng lực tàu ngầm hiện đại và độc lập – điều mà giới hoạch định chiến lược Úc coi là tối quan trọng trong bối cảnh môi trường an ninh khu vực ngày càng bất ổn.
Điều đáng chú ý là lo ngại hiện nay không còn chỉ xoay quanh vấn đề kỹ thuật hay ngân sách, mà đã mở rộng sang câu hỏi về độ tin cậy của năng lực công nghiệp quốc phòng Mỹ và Anh. Trong bối cảnh Washington phải ưu tiên tái thiết năng lực đóng tàu cho chính Hải quân Mỹ, khả năng chuyển giao tàu ngầm cho Úc đúng tiến độ đang bị đặt dấu hỏi ngày càng lớn.
Nhật Bản nổi lên như “phương án bảo hiểm” chiến lược
Trong bối cảnh đó, ASPI cho rằng, Úc cần nhanh chóng chuẩn bị một “kế hoạch B” thay vì đặt cược hoàn toàn vào AUKUS.
Theo đánh giá của viện nghiên cứu này, việc mở một chương trình mua sắm tàu ngầm thông thường hoàn toàn mới gần như không khả thi về mặt chính trị, tài chính lẫn thời gian. Úc từng mất hơn một thập kỷ loay hoay trong các dự án thay thế tàu ngầm lớp Collins, khiến giới lãnh đạo nước này không muốn lặp lại một quy trình mua sắm kéo dài, tốn kém và dễ gây tranh cãi.
Trong khi đó, phương án thuê hoặc mua nhanh tàu ngầm từ Nhật Bản được xem là lựa chọn thực tế hơn nhiều. Việc thuê hoặc nhanh chóng mua lại tàu ngầm của Nhật Bản sẽ đòi hỏi ít nguồn lực (ít nhất là ban đầu) và sẽ không làm ảnh hưởng đến “Lộ trình tối ưu AUKUS”.
Khi Úc tiến gần hơn đến các thời điểm mang tính quyết định quan trọng – chẳng hạn như việc chính quyền Mỹ tiếp theo phê chuẩn với Quốc hội Mỹ, có thể vào năm 2030 hoặc 2031 – mức độ nỗ lực cần thiết để biến việc thuê một số lượng nhỏ tàu ngầm Nhật Bản thành hiện thực có thể được điều chỉnh tăng hoặc giảm tùy thuộc vào mức độ rủi ro được đánh giá tại thời điểm đó.
Mặc dù không phải là nguồn duy nhất để thuê tàu ngầm, song Nhật Bản là một đối tác đặc biệt hấp dẫn mà Úc có thể xem xét. Nhờ các chính sách công nghiệp thận trọng và năng lực sản xuất lớn, Nhật Bản sở hữu hạm đội tàu ngầm đời mới, hiện đại và có tải trọng lớn. Nước này vẫn đang sản xuất tàu ngầm và liên tục nâng cấp khả năng cũng như hiệu suất và có thể có khả năng sản xuất dư thừa trong tương lai cũng như một số năng lực dự phòng trong hạm đội hiện có.
Nhật Bản và Úc duy trì mối quan hệ tuyệt vời trên mọi lĩnh vực trong quan hệ quốc tế, bao gồm thương mại, ngoại giao và liên kết quân sự. Hai nước có chung nhận thức về các mối đe dọa tiềm tàng ở Tây Thái Bình Dương trong tương lai gần.
Theo ASPI, nếu Canberra muốn biến phương án này thành hiện thực, cần khởi động các cuộc đàm phán với Tokyo ngay từ bây giờ. Bỏ qua các khía cạnh chính trị và ngoại giao, một số vấn đề thực tiễn quan trọng cần được giải quyết càng sớm càng tốt, chẳng hạn như xác định chi phí, nguồn tài trợ, tốc độ sản xuất công nghiệp và các cuộc thảo luận quân sự giữa hai bên.
Khả năng tự chủ tàu ngầm là một yêu cầu cốt lõi đối với quốc phòng của Úc trong 2 thập kỷ tới. Để ngăn ngừa các rủi ro (đã được lường trước), cần phải xây dựng giải pháp thay thế tương đối khiêm tốn. Để bảo đảm giải pháp thay thế này, Úc nên bắt đầu thực hiện ngay từ thời điểm này. (T/H, TGVN)
