Cộng đồng là của chung và nơi thuộc về?
Chủ Nhật tuần trước, tôi đến dự buổi ra mắt hai liên danh đang vận động tranh cử vào Ban Điều Hành Cộng Đồng Người Việt Tự do Victoria. Đã khá lâu rồi, tôi mới đến dự một sinh hoạt như vậy. Tôi không còn trẻ, nhưng số người trẻ hơn tôi có mặt ở đó cũng rất khiêm nhường. Những suy tư về một thời sinh hoạt hồi tưởng rồi vụt bay, không khỏi bồi hồi những hoài bão không thành.
Tôi đến trễ và lại về sớm, nên thú thật là không thấy được toàn cảnh. Tuy nhiên trong vòng hai tiếng ở đó, tôi cảm nhận bầu khí khá căng thẳng, và có lúc nặng trĩu tâm hồn. Buổi họp bị ngắt quãng nhiều lần do nhiều tiếng phản đối khác nhau. Mục tiêu của buổi sinh hoạt này, theo tôi hiểu, là tạo cơ hội để những người quan tâm đến để tìm hiểu mục tiêu, đường lối, và kế hoạch hoạt động của hai liên danh để giúp họ dùng phiếu bầu một cách tốt nhất. Chọn một Ban Điều Hành có khả năng, tư cách và tầm nhìn để đại diện và điều hành CĐNVTD/VIC trong 4 năm tới là cần thiết và hệ trọng. Tôi đến đó chỉ mong đợi được lắng nghe những câu hỏi liên quan và trung thực để qua đó hiểu rõ nguyện vọng, đường hướng và phương cách thực hiện của hai liên danh.
Tất nhiên, ngay cả khi những câu hỏi rất hay và những câu trả lời rất tốt cũng chưa hẳn bảo đảm rằng những điều hứa hẹn sẽ được thực hiện, hay tương lai sẽ diễn ra suôn sẻ. Nhưng nếu thiếu đi những câu hỏi thích đáng, những người dấn thân sẽ mất đi cơ hội để chia sẻ tầm nhìn, quan điểm, đường hướng và động lực của mình.
Điều tôi mong được nghe không phải là những lời hứa, mà là cách họ nhìn nhận những vấn đề cốt lõi của cộng đồng. Động cơ nào khiến họ sẵn sàng dấn thân trong bốn năm tới, dù biết phía trước sẽ có nhiều thử thách? Theo họ, đâu là những nguyên nhân sâu xa khiến cộng đồng ngày càng khó quy tụ người có năng lực và vì sao giới trẻ ngày càng ít tham gia? Điều gì đang làm chúng ta mất dần nội lực, và đâu là những bài học từ những thất bại trong quá khứ để không tiếp tục lập lại? Quan trọng hơn, họ sẽ làm gì để khơi dậy lại niềm tin và đưa cộng đồng phát triển đúng với tiềm năng vốn có?
Ngoài những thắc mắc trên, tôi muốn hiểu sâu sắc Ban Điều Hành mới sẽ làm gì, tại sao và cách nào (What, Why và How) trong mục đích và viễn kiến họ dấn thân kỳ này? Nhưng tôi không có cơ hội để hỏi trực tiếp.
Tuy có nhiều thắc mắc, ước mong của tôi về Cộng Đồng Victoria nằm trong ba điều chính: một, cung cách hoạt động chuyên nghiệp; hai, quy tụ được người có lòng và khả năng đến sinh hoạt; ba, là nơi mà nhiều thành viên cảm thấy có niềm tự hào và thuộc về (sense of belonging).
Để có được điều một, Ban Điều Hành mới cần có khả năng và kinh nghiệm chuyên môn trong nhiều lĩnh vực. Hai, cần có chính sách và nhân cách để có thể quy tụ những người quan tâm, giới chuyên gia và nhất là giới trẻ. Ba, để cho đa số thành viên cảm thấy thuộc về và tự hào, những hoạt động sắp tới cần đủ đa dạng để đáp ứng những nhu cầu khác nhau của cộng đồng. Nhưng “thuộc về” không chỉ đến từ việc tham gia nhiều sinh hoạt hơn. Một người chỉ thật sự cảm thấy mình thuộc về khi họ được lắng nghe, được tôn trọng, được tạo điều kiện để đóng góp và biết rằng những đóng góp ấy có ý nghĩa đối với cộng đồng. Cảm giác thuộc về cũng không thể xây dựng bằng lời kêu gọi, mà được hình thành qua hành động, cách cộng đồng đối xử với nhau mỗi ngày.
Muốn làm được điều đó, Ban Điều Hành cần làm gương trong tinh thần công bằng, minh bạch, khoan dung và bao hàm (inclusive). Chính những giá trị ấy sẽ từng bước xây dựng lại niềm tin và sự tín nhiệm của đồng hương. Khi nhiều người cùng cảm thấy đây là cộng đồng của mình, chứ không phải của một Ban Điều Hành hay một nhóm người nào, thì sức mạnh tập thể mới thật sự được khơi mở. Một cộng đồng khoảng 100,000 người sẽ không còn chỉ là một con số, mà sẽ trở thành một nguồn lực to lớn để cùng nhau thực hiện những hoài bão chung.
Trong thời đại tràn ngập thông tin giả và tin cố tình gây tổn hại (misinformation and disinformation), và với sự bất an và bất định về thời sự quốc tế hiện nay, hơn bao giờ hết cộng đồng người Việt khắp nơi cần đến những người có khả năng và có tấm lòng để phục vụ và phát triển. Mục tiêu lâu dài là từng bước xây dựng lại cộng đồng có đủ tính cách định chế (institutional mechanism). Sức mạnh của một tổ chức nằm ở nền tảng: giá trị, nguyên tắc, cơ cấu vận hành, quy trình được tiêu chuẩn hóa v.v… Người đến và đi, kẻ cả người tài giỏi, nhưng cơ chế và văn hóa đủ vững mạnh để hỗ trợ và nâng đỡ những thay đổi và thử thách. Chưa xây dựng được các tính cách định chế hóa Cộng Đồng thì rất khó để làm nền tảng cho phát triển bềnh vững.
Trong buổi ra mắt hai liên danh, khi được một người hỏi kế hoạch của Liên Dang Xây dựng và Phát Triển sẽ làm gì trong 4 năm tới thì ông Duy cho biết sẽ tiếp tục kế hoạch của nhiệm kỳ rồi. Mặc dầu tôi nghe khá nhiều phê bình hôm đó, tôi thật sự không nắm rõ toàn bộ kế hoạch bằng văn bản nên không dám bàn luận gì thêm ở đây.
Tuy nhiên tôi đã có trong tay bản kế hoạch hành động 4 năm của liên danh Chung sức vì Cộng Đồng, bản tiếng Anh lẫn Việt để đối chiếu. Tuy chưa thể biết liên danh Chung Sức sẽ vận hành ra sao, quy tụ nhân lực thế nào, và đối xử thế nào với người đến với cộng đồng, điều rõ ràng là bà Đặng Thuý (Dáng Thơ) và các thành viên đã nỗ lực vạch ra một kế hoạch tâm huyết như vậy. Họ dự tính lập ra Ban Cố Vấn, các tiểu ban/dự án, và các nguyên tắc hướng dẫn hành động. Họ đặt nặng trách nhiệm giải trình, minh bạch, đoàn kết và sức mạnh chung, và nhấn mạnh đến các dự án cộng đồng, đào tạo thế hệ trẻ, phát huy văn hóa Việt Nam. V.v…
Có hai liên danh ra tranh cử kỳ này là một dấu hiệu rất tích cực cho cộng đồng chúng ta. Có những nhân sự khả năng và kinh nghiệm điều hành và phục vụ cho 4 năm tới là vô cùng cần thiết. Có cơ hội để tìm ra điểm chung trong muôn vàn khác biệt để làm việc với nhau là thật sự biết sử dụng quyền tự do của mình cho niềm tin vào nền tảng cốt lõi của cơ chế dân chủ, vốn đang bị đe dọa và trù dập ở nhiều nơi.
Xây dựng một cộng đồng vững mạnh đoàn kết bắt đầu bằng lý tưởng và tư tưởng, và tiến hành bằng hành động lẫn trí tuệ. Nó sẽ không có sự kết thúc bởi vì vạn vật thay đổi, và điều duy nhất bất biến là sự thay đổi (the only certainty is change). Để đoàn kết một cộng đồng chia rẽ, nó phải đến từ cái tâm và trí của người trách nhiệm để dần dần lan tỏa. Để vững mạnh thì cần xây dựng nền tảng lâu dài để dần dần trở thành nếp văn hóa và hành xử, trở thành niềm tin và niềm tự hào thuộc về của các thành viên. Tinh thần dấn thân và phục vụ bằng lòng chân thật có thể chưa đủ để xây dựng căn nhà cộng đồng này, nhưng thiếu nó thì không có nền móng để căn nhà có thể đứng vững. Khi xây dựng với niềm tin rằng cộng đồng là của chung, không phải sở hữu của riêng Ban Điều Hành hay phe nhóm nào, thì sự gắn kết và thuộc về sẽ mạnh mẽ hơn. Xây dựng được nền móng vững chắc, ngay cả khi không có người tài giỏi lèo lái hay phục vụ, vẫn tối ưu bởi vì một hệ thống tốt sẽ giúp người bình thường cùng nhau tạo ra những kết quả phi thường. Hy vọng Chủ Nhật này nhiều người trong cộng đồng sẽ đi bầu để chọn đúng những người dấn thân với hoài bão cùng nhau xây dựng một cộng đồng mà chúng ta tự hào thuộc về.
Phạm Phú Đức
Melbourne 26/06/2026
