TP.HCM ‘mạnh tay’ dùng AI quét tội phạm đường phố: Cùng lúc giám sát người dân từng bước?
TP.HCM đang hướng tới tăng cường sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI), camera giám sát, dữ liệu lớn và bản đồ số để phòng ngừa, phát hiện và đấu tranh với “tội phạm đường phố”, với mục tiêu chủ động ngăn chặn thay vì chỉ xử lý sau khi sự việc xảy ra.
Theo Lao Động, chủ trương này nằm trong Chỉ thị 20/2026, phát hành vào tháng 8/2026 —về tăng cường phòng, chống “tội phạm đường phố” trên địa bàn TP.HCM.
Thành phố dự kiến đẩy mạnh ứng dụng AI, Big Data, Blockchain, camera thông minh, xây dựng bản đồ số về an ninh trật tự và kết nối các cơ sở dữ liệu nhằm hỗ trợ phát hiện, phân tích và xử lý các nguy cơ về an ninh.
Camera tích hợp AI khác với camera truyền thống ở khả năng tự động phân tích lượng lớn hình ảnh, tìm kiếm sự kiện hoặc dấu hiệu đáng chú ý. TP.HCM hiện đã ứng dụng công nghệ này trong giao thông và quản lý đô thị, như phát hiện ùn tắc, ngập nước và vi phạm giao thông.
Trong lĩnh vực an ninh, AI có thể giúp phát hiện sự việc nhanh hơn, xác định khu vực hoặc thời điểm có nguy cơ cao và hỗ trợ lực lượng chức năng phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn.
Lo ngại về quyền riêng tư
Tuy nhiên, khi AI được kết hợp với mạng lưới camera và nhiều cơ sở dữ liệu, câu hỏi đặt ra là ranh giới giữa bảo đảm an ninh và bảo vệ quyền riêng tư của người dân nằm ở đâu?
Camera công cộng không chỉ ghi lại người vi phạm pháp luật mà còn thu thập hình ảnh của rất nhiều người đang thực hiện các sinh hoạt bình thường như đi làm, mua sắm hay đưa đón con.
Nếu AI có khả năng nhận dạng, phân tích và liên kết hình ảnh từ nhiều camera, về mặt kỹ thuật, hệ thống có thể xác định một người xuất hiện ở đâu và vào thời điểm nào. Điều này làm xuất hiện lo ngại rằng công nghệ chống tội phạm, nếu không có giới hạn rõ ràng, có thể tạo ra khả năng theo dõi quá trình di chuyển và hoạt động của một cá nhân ở mức độ lớn hơn nhiều so với camera truyền thống.
Do đó, những vấn đề cần được làm rõ gồm: hệ thống có sử dụng nhận diện khuôn mặt hoặc dữ liệu sinh trắc học hay không; dữ liệu được lưu giữ bao lâu; ai được quyền truy cập; dữ liệu từ nhiều camera và cơ sở dữ liệu có được liên kết với nhau hay không; và có thể được sử dụng cho những mục đích nào.
Độ chính xác của AI cũng là vấn đề đáng quan tâm. Nếu hệ thống nhận diện sai, một người không liên quan có thể bị đánh dấu nhầm. Vì vậy, việc kiểm tra của con người, cơ chế sửa sai và quyền khiếu nại cũng cần được tính đến.
Dữ liệu ban đầu được thu thập để chống tội phạm nhưng sau đó được mở rộng sang những mục đích khác, phạm vi giám sát cũng có thể tăng theo”.
Có phải người dân sẽ bị “theo dõi từng bước”?
Cần phân biệt giữa khả năng kỹ thuật của công nghệ và những gì TP.HCM thực tế sẽ triển khai.
Thông tin được công bố hiện nay cho thấy kế hoạch tập trung vào AI, camera, dữ liệu lớn và bản đồ số để hỗ trợ quản lý an ninh và phòng chống tội phạm. Chưa có cơ sở để kết luận hệ thống sẽ được sử dụng nhằm liên tục nhận diện và theo dõi từng người dân trong mọi hoạt động hằng ngày.
Tuy nhiên, khả năng thu thập và kết nối dữ liệu ngày càng lớn khiến việc đặt ra giới hạn sử dụng ngay từ đầu trở nên quan trọng. Nếu dữ liệu ban đầu được thu thập để chống tội phạm nhưng sau đó được mở rộng sang những mục đích khác, phạm vi giám sát cũng có thể tăng theo.
Bảo mật cũng là một vấn đề đáng chú ý, bởi hệ thống tập trung lượng lớn hình ảnh và thông tin cá nhân có thể trở thành mục tiêu của truy cập trái phép hoặc tấn công mạng.
Cân bằng giữa an ninh và quyền riêng tư
AI và camera thông minh có thể trở thành công cụ hữu ích giúp một đô thị lớn như TP.HCM phòng chống tội phạm hiệu quả hơn. Nhưng cùng với lợi ích đó, quyền riêng tư của những người không liên quan đến tội phạm cũng cần được bảo vệ.
Vấn đề vì vậy không đơn giản là có nên sử dụng AI hay không, mà là AI được sử dụng đến mức nào, dữ liệu của người dân được quản lý ra sao và những giới hạn nào được đặt ra để công nghệ phục vụ an ninh công cộng mà không dẫn đến giám sát quá mức.
Một hệ thống AI có thể góp phần làm đường phố an toàn hơn. Nhưng mức độ tin tưởng của người dân sẽ phụ thuộc không chỉ vào hiệu quả chống tội phạm, mà còn vào sự minh bạch, độ chính xác, trách nhiệm giải trình và các biện pháp bảo vệ quyền riêng tư đi kèm. (T/H, NQ)
