Thái Lan đã trục xuất Y Quynh Bdap về Việt Nam bất chấp rất nhiều sự can thiệp quốc tế
Trong khi thế giới vẫn đang nhắc về quyền con người như giá trị cốt lõi của thời đại, chính phủ Thái Lan lại khiến dư luận quốc tế phẫn nộ khi bí mật trục xuất nhà hoạt động người Thượng – Y Quynh Bdap – về Việt Nam, nơi anh từng bị truy nã và kết án 10 năm tù vắng mặt vì đấu tranh cho quyền tự do tôn giáo và dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên.
Theo Bangkok Post, Cục Cải huấn Thái Lan xác nhận trong thông cáo tối 28 Tháng Mười Một rằng ông Y Quynh Bdap, bị giam giữ từ Tháng Sáu 2024, đã được chuyển giao cho cảnh sát Thái trước khi bị bàn giao cho phía Việt Nam. Chỉ ít giờ sau, nguồn tin từ Tổ chức Theo Dõi Nhân Quyền (Human Rights Watch) cho biết anh đã bị đưa về Hà Nội.
Sự việc này diễn ra bất chấp hàng loạt lời kêu gọi can thiệp từ Liên Hiệp Quốc, Ủy ban Nhân quyền Thái Lan, các chính phủ phương Tây và nhiều tổ chức nhân quyền quốc tế. Tất cả đều cảnh báo rằng nếu bị trao trả, ông Y Quynh Bdap sẽ đối mặt với tra tấn, biệt giam, và bản án chính trị nghiệt ngã – điều từng xảy ra với vô số nhà hoạt động ở Việt Nam.
Sinh năm 1992, thuộc sắc tộc Êđê – một trong hơn 30 nhóm người Thượng ở Tây Nguyên – ông Y Quynh là người đồng sáng lập tổ chức Người Thượng Vì Công Lý (Montagnards for Justice) khi tị nạn tại Thái Lan. Tổ chức này chuyên thu thập chứng cứ về việc nhà cầm quyền Cộng Sản Việt Nam đàn áp dân bản địa, cướp đất, phá rừng, triệt hạ đời sống tôn giáo và kinh tế của họ. Trong mắt Hà Nội, đó là “tổ chức khủng bố.” Trong mắt cộng đồng quốc tế, đó là tiếng nói hiếm hoi của một dân tộc bị quên lãng.
Năm 2023, chính quyền Việt Nam cáo buộc ông có liên quan đến vụ nổ súng ở hai trụ sở công an tại Ea Tiêu và Ea Ktur (Đắk Lắk) khiến 9 người chết – dù vào thời điểm đó, ông đang ở Bangkok và đã được Cao Ủy Tị Nạn LHQ cấp thẻ tị nạn hợp pháp, chờ đi định cư tại nước thứ ba. Dẫu vậy, Hà Nội vẫn yêu cầu Bangkok dẫn độ, viện cớ “chống khủng bố,” và chính phủ Thái Lan, dưới thời Thủ tướng Anutin Charnvirakul, đã ngoảnh mặt trước mọi cảnh báo quốc tế.
“Chính phủ Anutin đã trắng trợn vi phạm luật quốc tế và chính luật Thái về bảo vệ người tị nạn,” ông Sunai Phasuk, nhà nghiên cứu cấp cao của HRW, viết trên mạng X. Ông cho biết, sau khi Tòa Phúc thẩm Thái Lan ra phán quyết ngày 26 Tháng Mười Một rằng việc dẫn độ “không vi phạm luật,” không còn gì có thể ngăn cản việc trao trả này – một bản án tàn nhẫn cho nhân quyền.
Ông Chanathip Tatiyakarunwong, đại diện của Ân Xá Quốc Tế tại Thái Lan, lên án: “Thái Lan đã giao một người từng bị đàn áp cho chính chế độ đàn áp đó. Đây là hành vi phản bội lại các cam kết nhân đạo căn bản của quốc tế.”
Vụ trục xuất ông Y Quynh Bdap nối tiếp chuỗi hành động mờ ám của chính quyền Bangkok, từng khiến cộng đồng thế giới chỉ trích dữ dội khi trao trả nhóm người Uyghur về Trung Quốc hồi đầu năm nay — những người sau đó mất tích không dấu vết. Dù Thái Lan đã ban hành luật cấm tra tấn và quy định “không trục xuất người có nguy cơ bị đàn áp” từ năm 2023, các nguyên tắc này rõ ràng đã bị chà đạp.
Với những người Thượng Tây Nguyên, vốn đã chịu cảnh bị Cộng Sản Việt Nam cướp đất, phá làng, triệt đạo suốt hàng chục năm, số phận của Y Quynh Bdap giờ đây là lời nhắc cay đắng: ngay cả khi đã rời quê hương, công lý vẫn có thể bị bắt cóc — và thế giới, một lần nữa, lại im lặng. (T/H, D/V)
