Freedom House nói về đàn áp xuyên quốc gia: Việt Nam và Thái Lan lại bị xướng tên
Hải Di Nguyễn
Tháng 4/2026, tổ chức Freedom House vừa công bố báo cáo mới về đàn áp xuyên quốc gia năm 2025. Trong đó có nhắc tới Việt Nam và Thái Lan.
Nhắc tới trường hợp Y Quynh Bdap
Ngay từ đoạn văn thứ hai trong báo cáo, Freedom House đã nêu đích danh Việt Nam: “Thái Lan đã hợp tác với chính quyền China và Việt Nam để bắt giữ và trao trả các thành viên thuộc các nhóm thiểu số.”
Trong khi các báo cáo và bài viết tôi từng đọc trước đây thường chỉ nói các chế độ độc tài sử dụng các biện pháp đàn áp xuyên quốc gia với người bất đồng chính kiến (chẳng hạn như Đảng Cộng sản China theo dõi, hù dọa, sách nhiễu các nhà hoạt động Hong Kong lưu vong ở Vương quốc Anh), năm nay Freedom House đặc biệt nhắm vào việc các chế độ độc tài bắt tay với nhau:
“Sự hợp tác giữa các chính phủ độc tài càng đẩy mạnh đàn áp xuyên quốc gia ở Đông Nam Á và Đông Phi trong năm 2025. Hơn một nửa các trường hợp được ghi nhận trong năm qua—69 trên tổng số 126 vụ—diễn ra tại hai khu vực này.”
Đây là một khía cạnh chúng tôi cũng nhiều lần nhấn mạnh khi đi vận động: cái khác biệt chính khi nhà cầm quyền Việt Nam sách nhiễu các nhà hoạt động ở Thái Lan và khi nhà nước China hay Iran dọa bắt giết người bất đồng chính kiến ở Vương quốc Anh là, ở Thái Lan có sự hợp tác của chính quyền Thái.
Freedom House nói:
“Sau đợt truy quét dân nhập cư, chính quyền Thái Lan bắt giữ các lãnh đạo tôn giáo và nhà hoạt động nhân quyền người H’mông và người Thượng, và cho công an Việt Nam tiếp cận họ trong các trại giam di trú (IDC) và ép họ hồi hương.”
Hướng sự quan tâm quốc tế nhắm vào Thái Lan là mục tiêu của BPSOS trong vòng hơn một năm rưỡi qua. chúng tôi đã nỗ lực để nêu bật cách chính quyền Thái tự nguyện làm công cụ cho các chế độ độc tài láng giềng, cách họ đối xử với người tỵ nạn, như cho công an và nhân viên sứ quán Việt Nam tiếp xúc và hăm dọa người tỵ nạn hoặc như bức chế và xâm phạm nhân quyền người bị giam trong các trại giam di dân.
Trong bản báo cáo, Freedom House cũng nhắc tới vụ dẫn độ nhà hoạt động người Thượng Y Quynh Bdap, và nói anh “đối mặt với các cáo buộc khủng bố mang động cơ chính trị tại Việt Nam.”
Tuy nhiên, Việt Nam không nằm trong số 10 quốc gia đàn áp xuyên quốc gia nhiều nhất từ năm 2014 tới nay. 10 quốc gia đó là Trung Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ, Nga, Tajikistan, Ai Cập, Turkmenistan, Campuchia, Iran, Uzbekistan, và Belarus.
Nhấn mạnh tới Thái Lan
Đáng chú ý, bản báo cáo nói Thái Lan là nơi diễn ra nhiều vụ đàn áp xuyên quốc gia nhất. Trong bản báo cáo 12 trang, chữ Thailand xuất hiện 12 lần, Thai 2 lần.
Ngoài vụ dẫn độ nhà hoạt động Y Quynh Bdap về Việt Nam ngày 28/11/2025, bất chấp áp lực quốc tế, Freedom House cũng nhắc tới việc Thái Lan trục xuất 40 người Duy Ngô Nhĩ (Uyghur) về China, và gửi trả các nhà bất đồng chính kiến Campuchia về nước.
“Khu vực sông Mêkông càng ngày càng không an toàn cho các nhà bất đồng chính kiến đang sống lưu vong. Tình trạng không ai bị trừng phạt hay phải chịu trách nhiệm giải trình cho các vụ mất tích cũng như các vụ sát hại các nhân vật lưu vong trong quá khứ càng mở đường cho nhiều hành vi bạo lực khác.”
Nói gì về Hoa Kỳ và các nước dân chủ?
Freedom House nói Văn phòng Cao ủy Nhân quyền LHQ đã lên tiếng nhiều về đàn áp xuyên quốc gia, và một số quốc gia dân chủ—như Pháp, Úc, Vương quốc Anh—đã có một số biện pháp như thành lập một số các trang web để các cá nhân và cộng đồng có thể báo cáo, nhưng vẫn không đủ.
Riêng về Anh, một chi tiết quan trọng không có trong bản báo cáo là chính phủ Anh gần đây bị chỉ trích nặng nề vì thông qua dự án siêu đại sứ quán China (Chinese mega embassy), vừa là mối đe dọa cho tất cả những nhà hoạt động và bất đồng chính kiến người Trung Quốc, Hong Kong, Uyghur, Tây Tạng…, vừa có thể rất nguy hiểm cho vấn đề an ninh quốc gia của chính Anh Quốc vì nằm gần khu tài chính của London và ngay sát các tuyến cáp truyền tải dữ liệu quan trọng.
Về phía Hoa Kỳ, tổ chức Freedom House nói chính phủ Hoa Kỳ tuyên bố hạn chế thị thực với các quan chức Thái Lan liên quan tới vụ trục xuất 40 người Uyghur về Trung Quốc, và kết tội vụ âm mưu sát hại một nhà hoạt động người Iran.
Tuy nhiên, bản báo cáo cũng nói Hoa Kỳ thay đổi chính sách nhập cư và bắt giữ và trục xuất một số nhà hoạt động và người tỵ nạn, đẩy họ về phía nguy hiểm.
Freedom House khuyến nghị gì?
Họ khuyến nghị các chính phủ:
- Thông qua và hệ thống hóa định nghĩa về đàn áp xuyên quốc gia.
- Chế tài và hạn chế thị thực với các quan chức thực hiện đàn áp xuyên quốc gia.
- Có cơ chế để hệ thống Interpol (cảnh sát quốc tế) không bị lợi dụng cho mục đích đàn áp xuyên quốc gia.
- Làm việc chặt chẽ với các cộng đồng di cư.
- Bảo đảm để việc thi thực luật nhập cư không tiếp tay cho tình trạng đàn áp xuyên quốc gia, và cần tuân thủ các tiêu chuẩn về thủ tục tố tụng khi xét duyệt yêu cầu tỵ nạn và xem xét trục xuất.
Làm gì tiếp theo với bản báo cáo này?
Trong năm nay, chính phủ Thái Lan sẽ có Kiểm điểm Định kỳ Phổ quát (Universal Periodic Review, viết tắt UPR) tại Geneva, Thụy Sỹ. Riêng BPSOS đã gửi một bản báo cáo vài ngày trước về cách Thái Lan hợp tác với chính quyền Việt Nam và đối xử với người tỵ nạn.
Vì UPR là do các quốc gia thuộc LHQ chất vấn nhau, chứ không phải do một Ủy ban LHQ đặt câu hỏi rà soát, sắp tới là giai đoạn chúng ta có thể vận động các quốc gia khác đặt vấn đề với chính phủ Thái Lan. Chúng tôi sẽ có loạt bài hướng dẫn cách vận động. (Mach Song Media)
